steen in de vijver punt info
→ KAN DEMOCRATIE ZONDER KUNST?
 
 
Is kunst een voorwaarde voor democratie? Als dat zo is, dan is kunst meer dan een persoonlijke hobby en heeft ze juist daarom een wezenlijk publiek belang. Steen in de vijver wil onderzoeken wat kunst kan bijdragen aan onze hedendaagse samenleving. Deel onze missie, en denk mee!

→ bijdrage@steenindevijver.info




route
Steen in de vijver wil, middels research en een serie publieke gesprekken, onderzoeken of kunst een voorwaarde is voor democratie. Van de bevindingen zal steeds in geschreven ‘Rimpels’ verslag worden gedaan. Zo wil de Steen bouwen aan een breed gedragen verhaal in klare taal over de functie van kunst voor de democratie. In 2014 wil ze dat verhaal in boekvorm publiceren. Iedereen die inhoudelijk bij wil dragen, kan mailen naar bijdrage@steenindevijver.info.

Beeld: HitoSteyerl, HOW NOT TO BE SEEN A Fucking Didactic Educational Mov. File, 2013. Collection Van Abbemuseum
rimpel 3: Kunst en Politiek
Amsterdam, 11 september 2014: In de Volkskrant van 8 september, reageert Erik Beenker (oud-hoofd educatie van Boymans) op het jaarlijkse debat over Kunstbeleid tijdens de Kunstmarkt, de zg. Paradisolezing. Hij was het totaal oneens met het beroep dat daar op politici werd gedaan om zich van Thorbecke te distantieren, zich met kunst te gaan bemoeien. Zuinigheid, desinteresse en visieloosheid zijn kenmerkend voor onze politici volgens Joke Hermsen, de schrijfster en filosofe, spreekster op die bijeenkomst. Dat moet vooral zo blijven vindt Beenker en hij illustreert dat met Hitler, Stalin en Mao Tse-Tung die zich profileerden als kunstminnaars en zich heftig met het Kunstbeleid bemoeiden.

Ik was, zoals bijna altijd, aanwezig in Paradiso en vond het voor het eerst een inspirerende bijeenkomst. Nu eens niet de cijfers over de stand van zaken op dit terrein en de bloedeloze, vaak ook dommige, reacties van de Tweede Kamer- woordvoerders daarop, maar stevige opvattingen (lees verder…)
 
voetnoot 20: Wie kijkt er
nog naar het geheel
Eindhoven, 2 juni 2014: De NRC-lezer van afgelopen weken moet zich soms van onbegrip achter de oren gekrabd hebben. Kunstenaars krijgen geen honorarium voor een solotentoonstellingen in musea (nrc.nl) en in New York veilt Christie’s 40 kunstwerken voor een half miljard (nrc.nl). Maar in Nederland zijn we sinds 2010 80 galeries armer (nrcq.nl). Twee keer theaterbezoek per jaar evenaart een gevoelsmatig groei in welzijn die overeenkomt met een salarisverhoging van een 1225 euro, maar we bezoeken minder theaters sinds de bezuinigingsronde van 2010 (nrc.nl). Jonge theatermakers sturen uit wanhoop een brandbrief naar de minister omdat ze zonder productiehuizen nergens aan de bak komen. (nrc.nl) Maar we bezuinigen nog eens circa 20 miljoen op het maken van theater, maar investeren wel 1,2 miljard in verbouwing en nieuwbouw van theaters. (nrc.nl). Het woord dat zich opdringt is: regie.

Als het kunstlandschap een polder was, dan krijg je de indruk dat de helft van een weiland kurkdroog gepompt wordt, terwijl (lees verder…)
 
voetnoot 19: Gevangenen van het
spiegelpaleis – over Bas Heijne en
Atelier Van Lieshout
Eindhoven, 5 mei 2014: In zijn column Orakel van twee weken terug bekritiseerde Bas Heijne het kunstwerk van Atelier van Lieshout dat vandaag op de Dam onthuld wordt. Een kop van staaldraad die ongecensureerd tweets uitspreekt die mensen hem toesturen. Van Lieshout noemt het een orakel en afgodsbeeld, Bas Heijne ziet erin de doodlopende straat die vrijheid gelijkstelt met ‘alles moet kunnen’. Maar bewust of onbewust, de buikspreekpop van Van Lieshout voelt niet alleen als een personificatie van een valse vrijheid, maar ook als beklemmende spiegel van het huidige moment. Een beeld dat zegt wat andere denken, roept de associaties op van een politiek leider die stelt dat een visie het zicht op de werkelijkheid ontneemt. Beiden reduceren de wereld tot allesoverheersende status-quo. De kunst en de politiek als doorgeefluik van een sensus communis gevat in 140 tekens. (lees verder…)
 
voetnoot 18: Culturele sector
Amsterdam, 17 december 2013: Er is geen rechtsector. De regelingen voor de rechterlijke macht, de wetgever, de advocatuur, het openbaar ministerie, de politie, het gevangeniswezen en de reclassering onder andere zijn apart geregeld. Ze hangen natuurlijk samen, maar dat kan van elk aspect worden gezegd. Alles hangt met alles samen. De kwaliteit van de openbare ruimte betekent veel voor het werk van de politie. Niemand zegt: de ingrepen in de rechtsector moet maar aan de verantwoordelijkheid van de rechtsector worden overgelaten. (lees verder…)
 
voetnoot 17: Trage diepte
kost ook geld – een reactie
op Melle Daamen
Eindhoven, 9 december 2013: ‘Het Nederlandse kunstenbestel is te groot, te versnipperd, wordt ingehaald door globalisering en wekt vrijblijvende ‘consumptie’ in de hand.’ Het zijn harde woorden van Melle Daamen, directeur van de Stadsschouwburg Amsterdam en lid voor de Raad voor Cultuur. Ze zouden op zijn plaatst zijn als hij er een visie tegenover zou zetten, maar daar geeft Daamen helaas niet thuis. Hij pleit in zijn stuk vooral voor twee zaken: 1) Het terugbrengen van productie en 2) schaalvergroting. Het is de kille toon van een directieve beleidsmedewerker die het met minder beter wil doen. Musea samenvoegen, programmeurs delen, ballet en opera importeren, minder, maar meer onderscheidende kunstinstellingen. Dat zijn de ‘knuppels’ die hij in het hoenderhok gooit. Hij mist ermee zijn eigen boot. (lees verder…)
 
voetnoot 16: Esthetiek,
Habermas en Zwarte Piet
Eindhoven, 14 november 2013: Een paar dagen geleden schreven Jeroen Bartelse en Mathieu Weggeman van de Raad voor Cultuur een kritisch en opbouwend stuk naar de minister over het gevoerde beleid. Een week daarvoor was Jürgen Habermas in ons land, de last-man-standing van de fameuze Frankfurter Schüle. Hij is op dit moment een van de meest indringende pleitbezorgers van een sterker en democratischer Europa. In Nederland hebben die twee dingen niets met elkaar te maken. Kunst gaat over kunst, democratie over democratie en economie over economie. Zoals Nederland eruit ziet vanuit de lucht, zo zit het ook in ons hoofd: een prachtige lappendeken met ieder zijn eigen polder.

Maar leven doen we niet in een vliegtuig. Alles heeft met elkaar te maken. Kunst en democratie horen bij elkaar. Als je daarover begint (lees verder…)
 
voetnoot 15: 1-0 voor de onzin-
politiek – commissievergadering
over cultuurbestel 2017-2020
Eindhoven, 11 november 2013: De hele dag probeer ik tevergeefs online de commissievergadering over de ‘stelselbrief’ van minister Bussemaker te volgen. Ik probeer al mijn webbrowsers, maar mijn misschien al te oude Mac wil er niet aan. Verwoed download ik nieuwe ‘plugins’ met de hoop dat ik iets meekrijg, maar nee. Echt volgen kon ik het toch al niet, want ik was gewoon aan het werk. Maar op de achtergrond hoopte ik iets van de vergadering mee te pikken. De aanloop naar het debat was immers veelbelovend.

Bas Heijne ronde de voorbeschouwingen veelbelovend af met een (lees verder…)
 
voetnoot 14: wanneer wordt
kwaliteit kwantiteit –
Cultuurstelstel 2017-2020
Eindhoven, 7 november 2013: 1 + 1 = 1 + 1. Dat is toch het gevoel dat overblijft na het lezen van de ‘Cultuurstelselbrief 2017-2020’ van minister Bussemaker. Het is de ongelukkige variant van het ‘elkaar iets gunnen’ dat aan de wieg van dit kabinet staat. De PvdA krijgt iets, de VVD krijgt iets; het bestaat naast elkaar en verrijkt elkaar niet. De brief lijkt te worden bijeengehouden door het toverbegrip ‘prestatiegerichtheid’, maar dat is schijn. Het valt uiteen in een ‘kwantitatief’ en ‘kwalitatief’ deel en never the two shall meet. (lees verder…)
 
voetnoot 13: Historie-zucht
Amsterdam, 1 november 2013: Dat is de titel van de nieuwe, omvangrijke, cultuurhistorische studie van Marita Matthijsen. Ik mocht een praatje houden bij de feestelijke doop van het boek waardoor ik me verdiepte in het belangrijkste idee dat eraan ten grondslag ligt: de democratisering van de geschiedenis in de 19e eeuw. Voor die tijd was de geschiedenis het hebbeding van een kleine elite, maar onder invloed van de Verlichting en de Revolutie wordt de geschiedenis van ons allemaal! En dan niet in de vorm van een vluchtige kennismaking maar als een passie, een niet te stuiten behoefte. Een gevoel dat Regeringen gebruikten voor hun eigen legitimatie, maatschappijhervormers om de nieuwe mens of de ideale burger te modelleren maar dat ook een inspiratiebron vormde voor romantici in de kunst. (lees verder…)
 
aanname 2: economische
situatie niet bepalend voor
kunsten
Amsterdam, 21 oktober 2013: Sommigen zeggen: kunst bloeit tijdens perioden van economische rijkdom. Zij wijzen op de 17e eeuw en de tweede helft van de 20ste ter ondersteuning van hun bewering.
Anderen zeggen: als kunstenaars lijden komt er mooie kunst van.
Een beetje in het verlengde daarvan, staat de bewering: crisis, met name oorlog, stimuleert nieuwe vormen van kunst en andere (sociale) uitvindingen.
Als ze alle beweringen waar zijn, is de economische situatie niet bepalend voor de kunsten.
Wie kan het zeggen?

Inge van der Vlies (meer aannames…)
 
voetnoot 12: Rijkman Groenink op televisie –
de kunst van de publieke omroep
Eindhoven, 17 oktober 2013: Maandag werd bekend gemaakt dat Coen Verbraak de Sonja Barend Award heeft gewonnen met zijn interview met Rijkman Groenink in de serie Kijken in de Ziel. Een dag later stond het nieuws in dezelfde krant waarin ook een nieuwe dramaserie werd aangekondigd over Jeroen Smits reconstructie van de val van ABN Amro ‘De Prooi’. Groenink wordt in deze serie gespeeld door Pierre Bokma, die aldus de recensie de bankier menselijker speelt dan hij in werkelijkheid is. De twee gebeurtenissen vormen een soort ongeschreven commentaar op de recente discussie over het belang van de Publieke Omroep, doordat ze concreet laten zien hoe kunst en publieke omroep samen bijdrage aan de kwaliteit van onze democratie. (lees verder…)
 
voetnoot 11: Tropen, VOC en Afrika
Amsterdam, 17 oktober 2013: De musea met niet-westere kunst moeten fuseren of hun collecties verkopen. Deze acties vallen samen met het vieren van het afschaffen van de slavernij 150 jaar geleden, zoals het oprichten van een monument. De herinnering aan het koloniale tijdperk dreigt echter te worden afgebroken.
De collectie van het Tropenmuseum en het museum zelf zijn een monument voor de uitbuiting van Nederland van haar voormalige koloniën. De prachtige zwaarden, regalia, en andere pronkstukken zijn niet uit vrije wil aan de koloniale heersers meegegeven. De vraag of kunst moet worden teruggegeven aan het land van herkomst, is onvermijdelijk bij de vermenging van de collecties van het Tropenmuseum en het oudheidkundige museum van Leiden. (lees verder…)
 
voetnoot 10: één kanarie (een
beetje) gered – bezuinigingen
Publieke Omroep gehalveerd
Eindhoven, 12 oktober 2013: Gisteravond werd in een duister zaaltje van het ministerie van financiën het ‘herfst / najaars / Fundatie akkoord’ gepresenteerd. Jaap Smit van CNV merkte in Nieuwsuur met enige irritatie op dat de enorme serie ‘akkoorden’ die dit kabinet sluit een levensduur kennen van enkele weken en er zo een soort inflatie van de term ‘akkoord’ plaatsvindt. Maar deze kritische noot terzijde. Het is goed dat het kabinet nu in elk geval kan gaan regeren. (lees verder…)
 
voetnoot 9: de kanaries in de kolenmijn:
kunst en de publieke omroep
Eindhoven, 9 oktober 2013: Vandaag staan velen op het Malieveld voor hun publieke omroep. De 100 miljoen bezuiniging zijn de druppel. Want er is al stevig bezuinigd (200 miljoen) op de omroep in de vorige kabinetsperiode. In totaal verdwijnt een derde van het budget. Deze volgende slag van de bijl snijdt dus niet meer in overtollig vlees, maar raakt het bot. Het gebruikelijke politieke eufemisme voor dit soort beleid is ‘keuzes maken’. (lees verder…)
 
rimpel 2: Beste Jet Bussemaker,
Amsterdam, 29 september 2013: Geen regel, geen woord over cultuur in de Troonrede. Wij zijn niet de enigen die dat opmerkten. De M.P., daarop geattendeerd, meende dat het de samenhang van het verhaal niet ten goede zou zijn gekomen als de talloze onderwerpjes waarmee ministers komen aandraven op een rijtje gezet waren.We citeren hem hier niet woordelijk, maar deze omschrijving geeft aan hoe hij tegen het "probleempje" aankijkt.
Dat antwoord staat in schril contrast met de opvattingen van zijn minister van OCW, die kort daarvoor in de ‘staat van het theater’ verdedigde dat kunst een voorwaarde is voor democratie, onder andere omdat zij de verbeelding aanspreekt. (lees verder…)
 
voetnoot 8: cijfers en kwaliteit
Amsterdam, 19 september 2013: Er is zomaar een gevoel gegroeid dat verantwoording gebeurt door getallen te noemen. Kunstenaars zijn succesvol als ze volle zalen, veel kijkers, veel bezoekers, veel geld, veel hits, veel tweets trekken. Er is ook een magische consensus over welk aantal gedefinieerd kan worden als ‘veel’. Dan is er succes. Succes is van belang voor de subsidie. Succes is van belang voor het succes. (lees verder…)
 
voetnoot 7: filosofie
en shampoo voor
het Paradiso-debat
Amsterdam, 3 september 2013: Er spoelde veel geruststelling over ons heen bij het debat over het kunstbeleid. Er is nog steeds sprake van een post-Zijlstra effect. Politici denken de kunsten te verwennen door te zeggen dat kunst belangrijk is. Na Zijlstra lijkt dat een moedige stap te zijn, nog steeds. Dat er weer op de kunsten zal worden bezuinigd zou de politiek niet echt kunnen worden aangerekend: er is immers gezegd dat de kunsten belangrijk zijn, zo ánders dan Zijlstra. En het zijn barre tijden. (lees verder…)
 
voetnoot 6: transitie; kunst en cultuur
voor een veranderende samenleving
Amsterdam, 2 september 2013: Dat was de titel waaronder het jaarlijkse Kunsten '92 debat dit jaar plaats vond. Je kon met je klompen al aanvoelen dat het nut en niet de noodzaak van kunst de inzet van dat debat zou zijn. En dat was dus ook zo. De minister en de aanwezige wethouders konden dat in ieder geval nog begrijpelijk verwoorden. (lees verder…)
 
voetnoot 5: Dear Ann Goldstein,
Eindhoven, 29 augustus 2013: I decided to write this ‘footnote’ in the form of a personal letter to you in response to the news of your leaving the Stedelijk Museum. The news first came to me while looking at my iPhone during an early meeting yesterday and I was sad to see it. I imagine that you had different hopes and dreams when you arrived here four years ago, but the soil in which you had to plant them had run dry of nutrition. Unfortunately your leaving doesn’t feel like the result of personal circumstances, but reflects a general and disturbing characteristic of today’s Dutch art world and Dutch politics. We seem to be utterly unable to constructively deal with different points of view, allowing an open and honest debate with positions from elsewhere. (continue reading…)
 
voetnoot 4: het gesprek moet verder gaan – Johan
Simons en de Amsterdamse bezuinigingen op kunstonderwijs
Eindhoven, 24 augustus 2013: Na een lange zomerstop is de Steen nu terug van weggeweest. Voor de zomer presenteerde minister Jet Bussemaker nog snel haar visie op kunst en cultuur, gestoeld op liberaal-sociale principes, en dekte zo het diepe ideologische conflict tussen VVD en PvdA af met de deken der compromissen. (lees verder…)
 
voorbereiding rimpel 2: in gesprek
met Albert Jan Kruiter #2
Amsterdam, 1 april 2013: In het eerste gesprek met bestuurskundige Albert Jan Kruiter werd benoemd dat die ‘democratische ervaring’ lijkt op de ‘esthetische ervaring’ die de Steen eerder heeft geformuleerd. Daar kan een rol voor kunst liggen bij het democratische proces. Ook kwam de bevragende functie van kunst als mogelijke rol bij het democratische proces kort ter sprake. In dit tweede gesprek gaat het ook heen en weer tussen die twee onderwerpen: de staat van de democratie en de eventuele functie van de kunst voor de democratie. (lees verder…)
 
toespraak op de Krakelingnacht
Amsterdam, 28 maart 2013: ‘Krakeling, zijn wij als kunstsector niet teveel het contact met de maatschappij verloren?’. Het is een vraag die ook onder deze bijeenkomst voelbaar is en waar zelfverwijt in doorklinkt. Niet zo vreemd als je voortdurend te horen krijgt dàt je het contact met de maatschappij verloren bent. Dàt je in een ivoren toren zit. Het werd en wordt ons keer op keer verteld door de politiek. De politiek ja. Die sector waarvan gezegd wordt dat ze het contact met de maatschappij is verloren. (lees verder…)
 
voetnoot 3: stagiaires en subsidieslurpen
Eindhoven, 23 maart 2013: Deze week zag ik op Facebook berichten over een VIP-Lounge voor stagiaires, een project van de kunstenaar Ahmet Öğüt voor Art Dubai. Zoals bij meer van zijn projecten denk je eerst dat het een grap is, (lees verder…)
 
aanname 1: luie studenten
Eindhoven, 19 maart 2013: Steen in de vijver is nu een paar weken bezig en de eerste mails komen binnen van mensen die ‘aannames’ willen laten testen. Het idee achter de aannames was dat er in de media allerhande cijfers en verhalen rondzingen over kunst die ongeverifieerd en soms zelfs aantoonbaar onjuist zijn en die met cijfers weerlegd kunnen worden. Maar kunstenaar Arnoud Holleman stuurde ons een mailtje dat ons wees op een ander probleem, namelijk dat wat meetbaar is, niet per definitie van waarde is. (lees verder…)
 
voetnoot 2: complex is eenvoudig
Amsterdam, 11 maart 2013: Door de afscheidstournee van Paul Schnabel herleven zijn 5 ‘i’s: individualisering, informatisering, informalisering, internationalisering, intensivering. Vier van de 5 ‘i’s hebben direct te maken met versterking van (lees verder…)
 
voetnoot 1: kunst creëert empathie
Amsterdam, 19 februari 2013: Toneelgroep Amsterdam vierde eind februari zijn 25-jarige bestaan. De Minister van Cultuur speechte, en haalde Joseph Conrad aan: ‘We exist only in so far as we hang together.’ Kunst biedt de mogelijkheid tot (lees verder…)
 
voorbereiding rimpel 2: in gesprek
met Albert Jan Kruiter #1
Amsterdam, 19 februari 2013: Bestuurskundige Albert Jan Kruiter ziet een rol weggelegd voor de kunst als onderzoeker van de democratie. (lees verder…)
 
rimpel 1
Amsterdam, 19 februari 2013: Op vrijdag 7 september 2012 debatteerde in de Stadsschouwburg van Amsterdam een gezelschap van ongeveer 60 mensen over de plek van kunst in de huidige Nederlandse samenleving. Uitgangspunt daarbij was de stelling: ‘zonder kunst, geen democratie’. (lees verder…)
 
aannames
In de media worden soms subjectieve uitspraken van mensen tot objectieve waarheden gevormd. En die aannames kunnen grote schade berokkenen aan de cultuursector. Zo is het nog maar de vraag of bijvoorbeeld de uitspraak ‘het museumbezoek loopt terug’ waar is. Steen in de Vijver wil die aannames gaan verzamelen en gaan onderzoeken op hun houdbaarheid. Leest u weleens van die aannames in de media waarvan u zich afvraagt of ze eigenlijk wel waar zijn? ons dan. Lees aanname 1: luie studenten